هر سال با نزدیک شدن به ایام نوروز، خیابانها مملو از شور و شوق خانوادههایی بود که در تکاپوی برنامهریزی برای سفرهایشان، چشم به بیلبوردهای رنگارنگ و تبلیغات پر زرق و برق تورها میدوختند، اما امسال، این تصویر دلنشین، در سایه شوم جنگ و ناآرامیهای دیماه و وضع بد اقتصادی، کاملاً کمرنگ شده و کمتر کسی دل و دماغ سفر دارد. در این میان اگر کسی هم باروبندیل ببندد و به دل جاده بزند، بیشتر به خاطر یافتن پناهگاهی امن است.
البته ناگفته نماند که قشرهای مختلفی معیشتشان به همین شور و شوق سفر گره خورده است. راهنمایان گردشگری به عنوان یکی از همین مشاغل ضرر زیادی را متحمل شدهاند. آنها به عنوان سفیران فرهنگی امانتداران هویت پربار ایران زمیناند اما اکنون در این سه شوک پیاپی اخیر، در تنگنای اقتصادی شدیدی قرار گرفتهاند.
اگرچه پیگیریهایی برای جبران خسارتها صورت گرفته، اما هنوز راه به جایی نبرده و نتوانسته مرهمی بر زخم عمیق بیکاری گسترده این قشر فرهیخته باشد.
برای واکاوی این زخم و درک عمق چالشهایی که راهنمایان گردشگری استانهای پیشرویی مثل اصفهان و شیراز با آن دست و پنجه نرم میکنند، پای صحبت رئیس انجمن حرفهای این راهنمایان نشستهایم. گفتوگویی که قرار است تصویری روشنتر از دغدغهها و مشکلات این امانتداران فرهنگ ایران را نشان دهد.
آسیبپذیرترین صنعت
به گفته رئیس انجمن صنفی و حرفهای راهنمایان گردشگری استان اصفهان، صنعت گردشگری زنجیرهای از خدمات مرتبط شامل هتلها و مراکز اقامتی، راهنمایان گردشگری، رستورانها، ناوگان حمل و نقل و صنایع دستی است و برنامهریزی برای تبلیغ و فعالسازی این زنجیره توسط آژانسهای مسافرتی انجام میگیرد.مجید دانش مبرهن در گفتوگو با قدس اذعان میکند: این صنعت به طور مستقیم به امنیت جامعه و مقصد سفر وابسته است زیرا افراد تنها در فضایی امن برای تفریح، زیارت یا تجارت تصمیم به سفر میگیرند.
وی در توضیح آسیبپذیری این حوزه میگوید: راهنمایان گردشگری ضربهپذیرترین بخش در میان سایر اصناف گردشگریاند. پس از رخدادهایی مانند جنگ ۱۲روزه، بیشتر مشاغل پس از حدود دو هفته فعالیت خود را از سر گرفتند، اما ذهن گردشگران خارجی دستکم یک سال زمان میخواهد تا با اطمینان از تثبیت امنیت، دوباره تصمیم به سفر بگیرند.
شکست طرحهای تشویقی
او در ادامه میگوید: با ناآرامیهای دی ماه گذشته، گردشگری خارجی و داخلی هر دو متوقف شدند. با این حال، ابتکار متولیان گردشگری استان اصفهان و استاندار محترم مبنی بر ارائه تخفیف ۵۰درصد با عنوان «نصف جهان، نصف بها» موجب شد با وجود همزمانی با ماه مبارک رمضان، ضریب اشغال هتلها از حدود ۵ تا کمتر از ۱۰ به ۵۰ تا ۱۰۰ درصد برسد. این طرح سپس به سایر استانها ابلاغ شد، اما آغاز جنگ رمضان دوباره استقبال گردشگران را متوقف کرد و بسیاری از مراکز اقامتی بهدلیل نبود مسافر و حفظ امنیت بهطور موقت تعطیل شدند.
تعطیلی تورهای نوروزی اصفهان
به گفته وی، طبق اعلام ستاد هماهنگی خدمات سفر استان اصفهان، برخی شهرستانها با تخفیف بیش از ۵۰درصد آماده خدمترسانی به آسیبدیدگان جنگ هستند. واحدهای بینراهی، هتلها و خانههای بومگردی از تاریخ ۲۵/۱۲/۱۴۰۴ تا ۲۰/۱/۱۴۰۵ آماده میزبانیاند. با این حال، بهدلیل شرایط خاص و فضای جنگی، برگزاری تورهای نوروزی و استقرار راهنمایان گردشگری در بناهای تاریخی فعلاً منتفی است.
تأثیر جنگ بر اشتغال گردشگری
دانش مبرهن با اشاره به پیامدهای جنگ میگوید: در زمان بروز ناامنی، گردشگری نخستین صنعتی است که دچار رکود میشود و معمولاً آخرین صنعتی است که پس از تجربه یک سال آرامش، دوباره به فعالیت بازمیگردد. وی توضیح میدهد: در حال حاضر حدود هزار و ۴۰۰ راهنمای گردشگری مجاز در استان اصفهان فعالیت دارند. این افراد نهتنها مترجم، بلکه «سفیران فرهنگی» محسوب میشوند؛ متخصصانی تحصیلکرده و آشنا با تاریخ، جغرافیا، معماری، هنر، موسیقی، آشپزی و فرهنگ اقوام ایران. راهنمایان گردشگری در سال جاری با سه شوک اصلی روبهرو شدهاند- جنگ ۱۲روزه، ناآرامیهای دی ماه و جنگ رمضان- که منجر به رکود کامل شغلی آنان شده است و از آنجا که اغلب استخدام رسمی نیستند، منبع درآمد پایداری ندارند.
چالشهای جبران خسارت
وی درباره پیگیری خسارتهای پس از جنگ ۱۲روزه اظهار میکند: بهجای ارائه کمک بلاعوض یا بیمه بیکاری، تنها طرحی محدود برای تسهیلات مصوب شد که تاکنون دریافت آن ممکن نشده است. وی سپس به خسارتهای ناشی از رخدادهای دیماه و جنگ پیشرو اشاره میکند و میگوید: در حال رایزنی هستیم و امیدواریم با حمایت دولت و اعطای کمکهای مناسب، این قشر مؤثر بتوانند تابآوری لازم را برای ادامه فعالیت خود داشته باشند. دانش مبرهن در پاسخ به پرسشی درباره تعداد واحدهای صنفی فعال در این صنعت، بیان میکند: از آمار دقیق واحدهای صنفی اطلاع ندارم، اما حدود هزار و ۴۰۰ راهنمای گردشگری و نزدیک به ۴۰۰ آژانس مسافرتی در استان فعالاند که در حال حاضر همگی در شرایط رکود بهسر میبرند.
توقف تورهای خارجی و تأثیر بر اقتصاد
وی همچنین به لغو تورهای خارجی اشاره میکند و میافزاید: جذب گردشگر خارجی و تجربه مستقیم آنان از واقعیتهای جامعه، عامل مؤثری برای مقابله با ایرانهراسی بوده است. این گردشگران با تأثیر از فرهنگ و تمدن غنی ایران، خود به مبلغان ارزشمند تبدیل میشدند. توقف تورهای خارجی نهتنها موجب از دست رفتن این فرصت میشود، بلکه منبع درآمد آژانسهای مسافرتی را نیز دچار رکود میکند و با توجه به زنجیرهای بودن صنعت گردشگری، رکود آنها به معنی رکود در مراکز اقامتی، راهنمایان گردشگری، تولیدکنندگان و فروشندگان صنایع دستی خواهد بود.
کاهش شدید گردشگران، از داخلی تا خارجی
رئیس انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان فارس نیز وضعیت کنونی صنعت گردشگری این استان را بحرانی و رو به صفر توصیف میکند و میگوید: شغل راهنمایان گردشگری به دلیل ارتباط مستقیم با عوامل کلان همواره در معرض آسیبپذیری بالایی قرار دارد و تنشهای سیاسی، رویدادهای اجتماعی، وضعیت اقتصادی، بیماریهای همهگیر (مانند کرونا)، تحریمها و روابط بینالملل از جمله عوامل تأثیرگذار بر این حرفه هستند.
فریده اسدی با تأکید بر کاهش شدید گردشگران میافزاید: مجموعهای از عوامل از جمله بیماری کرونا، تحریمهای بینالمللی، روابط سیاسی پرتنش و رکود اقتصادی شدید موجب کاهش چشمگیر تعداد گردشگران در کشور شده است. در سالهای اخیر، راهنمایان گردشگری عمدتاً به گردشگران داخلی اتکا داشتند، اما وخامت اوضاع اقتصادی اخیر، حتی توان سفر را از هموطنان سلب کرده است.
اسدی با مقایسهای بین جنگ ۱۲روزه و جنگ حاضر بیان میکند: وضع اقتصادی حتی پیش از جنگ هم وضعیت گردشگری را دچار بحران کرده بود؛ به خاطر تورمها و وضعیت نابسامان اقتصادی، حتی هموطنان خودمان هم امکان سفر را از دست دادهاند. این وضعیت وخیم به جایی رسیده که در حال حاضر هیچ گروه گردشگری ورودی به کشور وجود ندارد.وی ادامه میدهد: مشکلات مربوط به دریافت ویزا و روابط سیاسی نامناسب نیز مانع ورود گردشگران خارجی شده است. علاوه بر این، تورهای گردشگری به دلیل مسائل جنگ و امنیتی کاملاً تعطیل شدهاند. وقتی اماکن گردشگری بسته باشد و امنیت مورد نظر گردشگر تأمین نشود، وضعیت گردشگری کاملاً به سمت صفر میرود.
نبود حمایت از راهنمایان گردشگری
اسدی درباره وضعیت راهنمایان گردشگری در استان فارس میگوید: در استان حدود ۲هزار راهنمای گردشگری کارتدار فعال حضور دارند که از این میان، نزدیک به ۴۴۰ نفر عضو انجمن حرفهای راهنمایان گردشگری هستند. این اعضا عمدتاً شغل دیگری نداشته و زندگیشان مستقیماً به این حرفه وابسته است.وی از عدم حمایت کافی نهادهای مسئول از راهنمایان گردشگری گلایه میکند و میافزاید: انجمن ما صاحب تأسیسات و مجموعههای اقامتی نیست، بنابراین هر زمان که برای دریافت تسهیلات اقدام میکنیم، به دلیل نداشتن این زیرساختها، چیزی به ما تعلق نمیگیرد.
وی هشدار داد این عدم حمایت، حتی در صورت بهبود احتمالی وضعیت صنعت گردشگری در آینده، آسیب بزرگی به این حوزه وارد خواهد کرد. بازگرداندن نیروهای متخصص، تحصیلکرده و مسلط به زبانهای خارجی به صنعت گردشگری، فرایندی زمانبر و پرهزینه است و این نگرانی وجود دارد که بسیاری از این افراد به سمت مهاجرت یا مشاغل دیگر سوق داده شوند.
نظر شما